Обучение русскому языку в индийском университете: реализация принципов коммуникативно-деятельностного подхода

Аннотация

В статье представлены результаты социолингвистического опроса, проведенного в Университете им. Дж. Неру (Нью-Дели, Индия) среди изучающих русский язык как иностранный (РКИ). Актуальность исследования обусловлена ролью русского языка (РЯ) в российско-индийском образовательном сотрудничестве и необходимостью учета потребностей обучающихся при организации языковой подготовки. Цель исследования – с позиций коммуникативно-деятельностного подхода установить, как структура образовательной программы соотносится с трудностями и мотивационными установками, отмечаемыми участниками опроса. Источниками данных послужили результаты социолингвистического опроса 189 респондентов, проведенного в Индии в 2025 г., и нормативный учебно-методический документ, регламентирующий содержание и распределение учебной нагрузки по курсам РЯ в Университете им. Дж. Неру. В работе применены методы описательной статистики, контент-анализа и тематического анализа, а также лингводидактическая интерпретация. Установлено, что наименьшие трудности для индийских респондентов представляют чтение и письмо, а самыми проблемными являются аудирование и говорение. Полученные результаты могут быть объяснены доминированием грамматико-переводного метода, который остается востребованным среди индийских преподавателей-русистов, и ограниченным использованием коммуникативного подхода. Подчеркивается, что редукция коммуникативного компонента ведет к нарушению одного из основных постулатов методики преподавания иностранных языков – интегрирование при работе над всеми видами речевой деятельности (РД). Исследование позволяет уточнить направления организации обучения студентов в иноязычной образовательной среде.

Ключевые слова: русский язык как иностранный; аудирование; говорение; чтение; письмо; коммуникативно-деятельностный подход; социолингвистический опрос; Индия

Abstract

The paper presents the results of a sociolinguistic survey conducted among learners of Russian as a foreign language at Jawaharlal Nehru University (New Delhi, India). The relevance of the study is determined by the role of Russian in Russian-Indian educational cooperation and by the need to consider learners’ needs when organizing language training. From the perspective of the communicative-activity approach, the study aims to establish how the curriculum structure relates to the difficulties and motivational orientations reported by survey participants. The data sources comprise a sociolinguistic survey of 189 respondents conducted in India in 2025 and a regulatory curriculum document defining the content and distribution of the course load across Russian language courses at Jawaharlal Nehru University. The study employs descriptive statistics, content analysis, thematic analysis, and linguodidactic interpretation. Grammar was perceived as the most difficult aspect of Russian, while the main difficulties in speech activity concerned listening, speaking, and language barriers. Reading and writing were much less frequently identified as major difficulties. Career prospects prevailed among the motives for learning Russian: respondents associated proficiency in the language with employment opportunities and professional development. Comparison of the survey findings with the curriculum structure revealed differences between the formal representation of particular components of language training and the difficulties reported by learners; no causal relationship between them was established in this study. The findings indicate the need for systematic listening and speaking practice while maintaining consistent grammar instruction. The study specifies areas of methodological support for students in a foreign-language educational environment.

Keywords: Russian as a foreign language; listening; speaking; reading; writing; communicative-activity approach; sociolinguistic survey; motivation; India

چکیده فارسی

این مقاله نتایج یک پیمایش جامعه‌زبان‌شناختی را ارائه می‌کند که در میان زبان‌آموزان روسی به‌عنوان زبان خارجی در دانشگاه جواهر لعل نهرو (دهلی نو، هند) انجام شده است. اهمیت پژوهش از نقش زبان روسی در همکاری آموزشی روسیه و هند و ضرورت توجه به نیازهای زبان‌آموزان در سازمان‌دهی آموزش زبان ناشی می‌شود. هدف پژوهش، از منظر رویکرد ارتباطی ـ فعالیت‌محور، بررسی رابطه میان ساختار برنامه آموزشی و دشواری‌ها و گرایش‌های انگیزشی گزارش‌شده از سوی شرکت‌کنندگان است. داده‌ها از پیمایش جامعه‌زبان‌شناختی ۱۸۹ پاسخ‌دهنده در هند در سال ۲۰۲۵ و یک سند رسمی برنامه درسی تشکیل شده‌اند که محتوا و توزیع ساعات آموزشی درس‌های زبان روسی در دانشگاه جواهر لعل نهرو را مشخص می‌کند. در پژوهش از آمار توصیفی، تحلیل محتوا، تحلیل مضمون و تفسیر زبان‌آموزی‌شناختی استفاده شده است. نتایج نشان داد دستور زبان دشوارترین جنبه زبان روسی تلقی می‌شود و مهم‌ترین دشواری‌ها در فعالیت گفتاری به شنیدار، گفتار و موانع زبانی مربوط‌اند؛ در مقابل، خواندن و نوشتن بسیار کمتر به‌عنوان دشواری‌های اصلی گزارش شده‌اند. انگیزه‌های شغلی در یادگیری زبان روسی غالب بود و پاسخ‌دهندگان تسلط به این زبان را با فرصت‌های اشتغال و پیشرفت حرفه‌ای مرتبط می‌دانستند. مقایسه یافته‌های پیمایش با ساختار برنامه درسی، تفاوت‌هایی را میان بازنمایی رسمی مؤلفه‌های آموزش زبان و دشواری‌های گزارش‌شده زبان‌آموزان آشکار کرد؛ بااین‌حال، در این پژوهش رابطه علّی میان آن‌ها اثبات نشد. یافته‌ها بر ضرورت تمرین منظم شنیدار و گفتار در کنار آموزش پیوسته دستور زبان تأکید دارند و زمینه‌هایی را برای پشتیبانی روش‌شناختی از دانشجویان در محیط آموزشی با زبان خارجی مشخص می‌کنند.

کلیدواژه‌ها: روسی به‌عنوان زبان خارجی؛ شنیدار؛ گفتار؛ خواندن؛ نوشتن؛ رویکرد ارتباطی ـ فعالیت‌محور؛ پیمایش جامعه‌زبان‌شناختی؛ انگیزش؛ هند

История публикации

Ссылки на статью